Xarq adası niyə hədəf seçildi?

ABŞ Prezidenti Donald Tramp ölkənin Silahlı Qüvvələrinin İranın strateji Xarq adasına zərbə endirdiyini açıqlayıb. Adada hərbi obyektlərə hücum edildiyini bildirən ABŞ lideri adanın neft infrastrukturlarının da hədəf ola biləcəyini vurğulayıb.

“Stabil.az”ın məlumatına görə, Fars körfəzinin şimalında yerləşən bu ada İranın neft ixrac sisteminin əsas dayağı və dövlət gəlirlərinin mühüm mənbəyi kimi fəaliyyət göstərir.

İranın xam neft ixracının təxminən 90-95%-i beynəlxalq bazarlara göndərilməzdən əvvəl məhz Xarqdan keçir.

Cəmi 20 kvadrat kilometr əraziyə malik olsa da, ada dünyanın ən böyük neft tankerlərindən bəzilərini yükləyə bilən iri dərin sulu terminallara ev sahibliyi edir. Bu infrastruktur İrana xam nefti, xüsusilə Asiyadakı alıcılara, səmərəli şəkildə göndərməyə imkan verir.

Adadakı infrastruktur - saxlama çənləri, yükləmə terminalları və boru kəmərləri İranın neft sektorunun əsas əməliyyat mərkəzi hesab olunur. Terminal üç böyük dəniz yatağından - Aboozar, Forouzan və Dorood sahələrindən xam neft qəbul edir. Bu neft daha sonra sualtı boru kəmərlərinin mürəkkəb şəbəkəsi ilə sahildəki emal müəssisələrinə daşınır, orada saxlanılır və ya qlobal bazarlara göndərilir.

İranın ən böyük neft yataqları olan Ahvaz, Marun və Qaçasarandan gələn boru kəmərləri birbaşa Xarq adasındakı saxlama çənlərinə qoşulur. Bu obyektlər ildə təxminən 950 milyon barel xam neft emal etmək gücünə malikdir.

Ekspertlərin fikrincə, Xarq adası İran hökumətinin və ordusunun maliyyələşdirilməsi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Onların sözlərinə görə, əgər İran Xarq üzərində nəzarəti itirsə, ölkənin normal fəaliyyət göstərməsi çox çətin vəziyyət alar.

Qeyd edək ki, 1960-1970-ci illərdə İranın neft sənayesinin genişlənməsi dövründə Xarq adasında mühüm inkişaf layihələri həyata keçirilmişdi. Çünki İran sahillərinin böyük hissəsi supertanker gəmilər üçün kifayət qədər dərin deyildi.

Neftdən başqa, ada dini və tarixi baxımdan da əhəmiyyətlidir. Burada VII əsrə aid Mir Məhəmməd ziyarətgahı, Əhəmənilər dövrünə aid yazılar və məşəllərlə tanınan Mir Aram ziyarətgahı, zərdüştlərin dəfn yerləri, xristian qəbirləri, Sasani dövrünə aid məzarlar, islam qəbiristanlıqları, həmçinin 1747-ci ilə aid Niderland qalasının və bağının qalıqları yerləşir.

Fars körfəzində İranın digər strateji əhəmiyyətli adaları arasında Qeşm adası, həmçinin kiçik Əbu Musa, Böyük Tunb və Kiçik Tunb adaları da var. Bu adalar neft infrastrukturu və strateji mövqelərinə görə böyük əhəmiyyət daşıyır.

Bəs Xarq adası niyə hədəf olaraq seçildi?

İran fevralın sonunda Yaxın Şərqdə gərginliyin artması fonunda Hörmüz boğazında əməliyyatları demək olar ki, dayandırıb. Bunun ardınca, ABŞ tərəfindən məsələ ilə bağlı sərt bəyanatlar səsləndirilib. Dünyada daşınan neftin təxminən 20 faizi bu strateji boğazdan keçir. Bu vəziyyət qlobal iqtisadiyyata zərbə vuraraq neft qiymətlərini bir barel üçün 100 dollara qədər yüksəldib.

OPEC daxilində dördüncü ən böyük xam neft istehsalçısı olan İran isə müharibə davam etdiyi müddətdə Fars körfəzindən bir litr belə neft ixrac olunmayacağını bəyan edib.

Bununla belə, Xarq adasına hücumun İran tərəfindən cavabsız qalması ehtimalı azdır. Belə ki, İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqer Qalibaf daha əvvəl də adaların hücuma məruz qalacağı təqdirdə, cavab tədbirləri görəcəklərini bildirmişdi.

Stabil.Az