Uşaqların sosial şəbəkələrdən istifadəsinə qadağa niyə vacibdir?

Müasir dövrdə sosial şəbəkələr insanların gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Xüsusilə uşaqlar və yeniyetmələr bu platformalarda daha çox vaxt keçirir, ünsiyyət qurur, məlumat əldə edir və özlərini ifadə edirlər. Lakin 15-16 yaşdan kiçik uşaqların sosial şəbəkələrdən istifadəsinin məhdudlaşdırılması məsələsi son illərdə daha ciddi müzakirə olunur.

"Stabil.az"ın məlumatına görə, Türkiyə Parlamenti 15 yaşdan kiçik uşaqlar üçün sosial şəbəkələrə girişin məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutan qanun layihəsinin müzakirəsinə başlayıb. Təşəbbüs platformalara yaşın yoxlanılması sistemlərini tətbiq etməyi, valideyn nəzarəti alətləri təqdim etməyi və şirkətlərdən zərərli hesab edilən məzmuna operativ reaksiya verməyi tələb edir.

Bununla yanaşı, cari ilin fevralın sonunda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev uşaqların rəqəmsal mühitdə zərərli məzmun və təsirlərdən qorunması ilə bağlı tədbirlər haqqında sərəncam imzalayıb.

Sərəncamda deyilir ki, Azərbaycanda informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının inkişafı və rəqəmsal texnologiyaların geniş yayılması nəticəsində sosial şəbəkələr həyatımızda əhəmiyyətli yer tutub. Sosial şəbəkələrin uşaqların gündəlik həyatına getdikcə daha erkən yaşda daxil olması və həmin şəbəkələrdə çoxsaylı informasiyaların yayılması isə bu sahənin tənzimlənməsinə ehtiyac yaradıb.

Həmçinin bildirilib ki, beynəlxalq təşkilatların araşdırmaları, digər ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, uşaqların rəqəmsal mühitdə qorunması və psixoloji təhlükəsizliyi üçün mühafizə mexanizmləri tətbiq olunur.

Bütün bunları nəzərə alaraq, prezidentin sərəncamına əsasən, ölkədə uşaqların sosial şəbəkəyə girişi, məktəblərdə smartfonlardan istifadə və sair buna bənzər hallar üzrə məhdudiyyətlər tətbiq ediləcək.

Oxşar məhdudiyyətlər ötən ilin dekabr ayından etibarən Avstraliyada qüvvədədir və burada 16 yaşdan kiçik uşaqların sosial şəbəkələrdən istifadəsi qadağan edilib. Bu ilin mart ayında isə analoji təşəbbüslər İndoneziya və Braziliyada qəbul edilib, həmçinin bu məsələ İspaniya, Fransa və Böyük Britaniyada da müzakirə olunur.

Dünya üzrə bir çox ölkələrin getdikcə bu mövzuya diqqət ayırması və məsələnin vacibliyi isə bir neçə mühüm səbəblə izah edilə bilər.

İlk növbədə, burada uşaqların psixoloji sağlamlığı məsələsi ön plana çıxır. Sosial şəbəkələrdə yayılan ideal həyat tərzi, filtrdən keçmiş görüntülər və süni “mükəmməllik” təsviri uşaqlarda özünə inamsızlıq yarada bilər. Onlar özlərini başqaları ilə müqayisə edir, nəticədə aşağı özünə qiymət, narahatlıq və hətta depressiya halları artmağa başlayır. Bu yaş dövründə uşaqların şəxsiyyət formalaşması prosesi davam etdiyi üçün belə təsirlər onların gələcək psixoloji vəziyyətinə ciddi zərər verə bilər.

Digər vacib məsələ kibertəhlükəsizlikdir. Sosial şəbəkələrdə uşaqlar tez-tez kiberzorakılıq, təhqir və təhdidlərlə qarşılaşırlar. Bu cür hallara qarşı müdafiəsiz olan uşaqlar psixoloji travma ala bilər, özlərini tənha və müdafiəsiz hiss edə bilərlər. Bundan əlavə, bəzi hallarda uşaqlar şəxsi məlumatlarını bilmədən paylaşır və bu da onların təhlükəsizliyini risk altına qoyur. Yaş məhdudiyyətlərinin tətbiqi bu cür risklərin qarşısını almağa kömək edə bilər.

Bu məsələdə uşaqların məruz qaldığı məzmunun keyfiyyəti və uyğunluğu da mühüm amildir.

Sosial şəbəkələrdə yayılan heç də bütün məlumatlar uşaqlar üçün uyğun və zərərsizdir. Zorakılıq, nifrət nitqi, yanlış məlumatlar və zərərli çağırışlar uşaqların dünyagörüşünə mənfi təsir edə bilər. Yetkin insanlar belə bu məzmunu düzgün analiz etməkdə çətinlik çəkə bildiyi halda, uşaqların bunu ayırd etməsi daha çətindir. Bu səbəbdən yaş məhdudiyyəti onların uyğun olmayan məzmundan qorunmasına xidmət edir.

Valideyn nəzarətinin zəifliyi də bu problemin aktuallığını artırır. Bir çox valideyn uşaqlarının sosial şəbəkələrdə nə etdiyini, kimlərlə ünsiyyət qurduğunu və hansı məlumatları paylaşdığını tam izləyə bilmir. Texnologiyanın sürətli inkişafı valideynlərlə uşaqlar arasında bu sahədə müəyyən “boşluq” yaradır. Qadağa və ya məhdudiyyətlər valideynlərə uşaqların rəqəmsal mühitdə daha təhlükəsiz böyüməsi üçün əlavə imkan yaradır.

Bununla yanaşı, sosial şəbəkələr uşaqların vaxt idarəetməsinə də mənfi təsir göstərir. Telefon və ya planşet qarşısında uzun müddət vaxt keçirmək onların dərsə diqqətini azaldır, fiziki aktivliyini məhdudlaşdırır və sosial bacarıqlarının inkişafına mane olur. Real həyatda ünsiyyət qurmaq, oyun oynamaq və sosial fəaliyyətlərdə iştirak etmək uşağın sağlam inkişafı üçün vacibdir. Sosial şəbəkələrə erkən yaşda aludəçilik bu balansı poza bilər.

Eyni zamanda, erkən yaşda sosial şəbəkələrdən istifadə uşaqlarda asılılıq yarada bilər. Davamlı bildirişlər, “like” və şərhlər uşaqlarda dopamin təsiri yaradır və bu da onları platformalardan uzaqlaşmağı çətinləşdirir. Nəticədə uşaqlar virtual mühitə həddindən artıq bağlanır və real həyata maraqları azalır. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə həm psixoloji, həm də sosial problemlərə səbəb ola bilər.

Digər tərəfdən, uşaqların məxfiliyinin qorunması məsələsi də çox vacibdir. Sosial şəbəkələrdə qeydiyyatdan keçərkən və istifadə zamanı toplanan məlumatlar müxtəlif məqsədlər üçün istifadə oluna bilər. Uşaqlar bu proseslərin mahiyyətini tam başa düşmədikləri üçün şəxsi məlumatlarını asanlıqla paylaşa bilərlər. Bu isə onların gələcəkdə təhlükələrlə üzləşmə ehtimalını artırır.

Bütün bu səbəblərə baxmayaraq, sosial şəbəkələrin tamamilə zərərli olduğunu demək düzgün olmaz. Onlar düzgün istifadə edildikdə təhsil, yaradıcılıq və ünsiyyət baxımından faydalı ola bilər. Lakin əsas məsələ bu istifadənin hansı yaşda və hansı şərtlərlə baş verməsidir. 15-16 yaşdan kiçik uşaqlar üçün müəyyən məhdudiyyətlərin tətbiqi onların daha təhlükəsiz və sağlam şəkildə böyüməsinə kömək edir.

Valideynlər, dövlət qurumları və texnologiya şirkətləri birlikdə çalışaraq uşaqlar üçün daha təhlükəsiz rəqəmsal mühit yaratmalıdırlar.

Stabil.Az