Süni zəka sahəsində yarış: Çinin ABŞ qarşısında gizli silahı nədir?

Məlumdur ki, hazırda süni intellekt texnologiyaları bazarında dünyanın ABŞ və Çin kimi bir neçə aparıcı ölkələri arasında güclü rəqabət gedir.

“Stabil.az”ın məlumatına görə, hazırda ABŞ süni intellekt sahəsində Çinlə üstünlük uğrunda yarışda ən qabaqcıl yarımkeçiricilərə çıxış baxımından üstünlük təşkil edir.

Lakin süni intellekt çipləri ilə işləyən nəhəng məlumat mərkəzlərini enerji ilə təmin etmək məsələsində Çin açıq üstünlüyə malikdir.

Bunun səbəbi isə odur ki, süni zəka modellərini öyrətmək və işlətmək üçün lazım olan geniş hesablama kompleksləri olan məlumat mərkəzləri çox böyük həcmdə enerji tələb edir.

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) məlumatına görə, tipik bir məlumat mərkəzi 100 min ev təsərrüfatı qədər elektrik enerjisi istehlak edə bilər, növbəti nəsil “hipermiqyaslı” obyektlər isə iki milyon evin istifadə etdiyi qədər enerji sərf edə bilər.

Çinin bol və ucuz elektrik enerjisi ehtiyatına çıxışı onu bu cür nəhəng enerji tələbatını qarşılamaq üçün ideal mövqeyə gətirir.

Çin artıq ABŞ-dan iki dəfədən çox elektrik enerjisi istehsal edir və ölkənin enerji şəbəkəsinə dövlət tərəfindən geniş investisiyalar fonunda bu fərqin daha da artacağı gözlənilir.

“BloombergNEF” tədqiqat şirkəti hesab edir ki, qarşıdakı beş ildə Çin ABŞ-dan altı dəfə çox yeni elektrik istehsal gücü əldə edəcək.

Bu əlavə gücün böyük hissəsi günəş və külək enerjisi kimi bərpa olunan mənbələrdən ibarət olacaq.

Təkcə 2025-ci ildə Çin külək və günəş enerjisi gücünü 430 giqavatdan çox artırıb ki, bu da həmin il qlobal miqyasda əlavə olunan bərpa olunan enerji gücünün yarıdan çoxunu təşkil edib.

Çinin süni intellekt strategiyasının əsas elementlərindən biri məlumat mərkəzlərini sürətlə genişlənən bərpa olunan enerji sektoru ilə inteqrasiya etməkdir.

Qeyd edək ki, Çin hökuməti “Şərq Məlumatı, Qərb Hesablaması” təşəbbüsü çərçivəsində yeni məlumat mərkəzlərinin tikintisini ölkənin az məskunlaşmış daxili bölgələrində cəmləşdirir. Bu ərazilərdə torpaq və bərpa olunan enerji mənbələri sıx tikilmiş şərq sahilləri ilə müqayisədə daha boldur.

Bu ayın əvvəlində Pekin ölkənin məlumat mərkəzinə birbaşa qoşulan ilk “böyükmiqyaslı” bərpa olunan enerji layihəsinin fəaliyyətə başladığını elan edib.

Şimal-qərbdə yerləşən Ninşya bölgəsindəki 500 meqavatlıq külək və günəş layihəsi “xüsusi ötürücü xətt” vasitəsilə “China Datang” şirkətinin idarə etdiyi bulud məlumat mərkəzini enerji ilə təmin edəcək.

“Uzunmüddətli perspektivdə ucuz, sabit və aşağı karbonlu elektrik enerjisi təmin edə bilən ölkə süni zəka infrastrukturunda böyük üstünlüyə sahib olacaq. Çin günəş, külək və ultra yüksək gərginlikli ötürmə sahəsində qlobal liderdir. Bu da ona qərb bölgələrindəki məlumat mərkəzi klasterlərini böyük həcmdə nisbətən ucuz və təmiz elektrik enerjisi ilə təmin etmək üstünlüyü verir”, - deyə süni intellekt və enerji siyasəti üzrə ixtisaslaşmış Çin Renmin Universitetinin doktorantı Qiyang Xiong “Əl-Cəzirə” telekanalına bildirib.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, hazırda ABŞ hələ də məlumat mərkəzləri sahəsində böyük fərqlə liderdir. Stenford Universitetinin “AI Index” hesabatına görə, 2025-ci ildə ABŞ-da təxminən 5427 məlumat mərkəzi olduğu halda, Çində bu rəqəm 449 olub.

IEA-nın məlumatına əsasən, 2024-cü ildə məlumat mərkəzlərinin istehlak etdiyi 415 teravat-saat elektrik enerjisinin 45 faizi ABŞ-ın payına düşüb. Çin və Avropa isə müvafiq olaraq 25 və 15 faiz təşkil edib.

“Morgan Stanley”in proqnozuna görə, təkcə 2026-cı ildə Silikon Vadisinin Amazon, Microsoft, Meta və Alphabet şirkətləri məlumat mərkəzləri və digər süni zəka layihələrinə 630 milyard dollar xərcləyəcək ki, bu da Alibaba, Tencent və ByteDance kimi Çin texnologiya nəhənglərinin xərclərindən xeyli çoxdur.

Lakin Çin məlumat mərkəzlərini çox sürətlə tikdiyi üçün supergüclər arasındakı fərq sürətlə azalır.

“Rystad Energy”nin təhlilinə görə, 2030-cu ilə qədər Çinin məlumat mərkəzlərinin gücü 60 giqavata çatacaq və bu, hazırkı səviyyədən demək olar ki, iki dəfə çox olacaq. Bu isə ölkənin ümumi elektrik tələbatının 2,3 faizini təşkil edəcək.

Stabil.Az