Süni intellektdən istifadə vaxtımıza qənaət edirmi?

Son iki ildə süni intellekt əmək məhsuldarlığı ilə bağlı müzakirələrin əsas mövzularından birinə çevrilib. Proqramçılar kod yazmaq üçün AI-assistentlərdən istifadə edir, marketoloqlar mətn və təqdimatlar hazırlayır, ofis əməkdaşları isə sənədlərin hazırlanması, məlumat axtarışı və verilənlərin təhlili üçün bu texnologiyalara müraciət edirlər.

“Stabil.az”ın məlumatına görə, vaxta qənaət və iş prosesinin sürətlənməsi ilə bağlı bir çox gözləntilər tədqiqatlarla da təsdiqlənir. Xüsusilə, ABŞ Milli İqtisadi Araşdırmalar Bürosunun (NBER) 2025-ci ildə dərc etdiyi məlumatlara görə, AI-assistentlər müştəri dəstəyi xidmətlərində çalışan əməkdaşların məhsuldarlığını orta hesabla təxminən 14% artırıb. Ən nəzərəçarpan nəticə standart və təkrarlanan əməliyyatları yerinə yetirən daha az təcrübəli mütəxəssislərdə müşahidə olunub. “Reksoft” texnologiya şirkətinin məlumatına əsasən, bu gün süni intellektdən istifadə nəticəsində tapşırıqların icra sürəti komandanın proseslərinin yetkinlik səviyyəsindən, proqramçıların hazırlığından və AI alətlərinin iş prosesinə inteqrasiya dərəcəsindən asılı olaraq 5%-dən 30%-ə qədər dəyişir.

Lakin sürətin artması ilə yanaşı, süni intellektdən istifadədə başqa bir təsir də ortaya çıxıb: qənaət olunan vaxtın bir hissəsi modellərin yaratdığı nəticələrin təhlili və düzəldilməsinə sərf olunur. Sahə üzrə mütəxəssislərin fikrincə, AI-assistentlər həqiqətən də kod yazılmasına sərf olunan vaxtı azaldır, lakin keyfiyyətə nəzarəti aradan qaldırmır. Bəzi hallarda ekspert yoxlaması da eyni qədər vaxt apara bilər, çünki yaradılan hər bir elementi qiymətləndirmək lazım gəlir.

Hazırda süni intellekt xüsusilə proqram təminatının hazırlanması sahəsində geniş istifadə olunur. AI-assistentlər standart kodların yazılmasına, testlərin yaradılmasına, sənədləşmənin hazırlanmasına, səhvlərin tapılmasına və köhnə və ya başqa proqramçılar tərəfindən yazılmış kod hissələrinin təhlilinə kömək edir.

AI alətləri ən yaxşı şəkildə tapşırıqları aydın və təkrarlanan mərhələlərə bölmək mümkün olan hallarda işləyir.

Lakin proqramçılar getdikcə daha çox vurğulayırlar ki, ayrı-ayrı əməliyyatların sürətlənməsi bütün iş prosesinin sürətlənməsi demək deyil. Sistem nə qədər mürəkkəb və məhsulun arxitekturası ilə təhlükəsizliyinə dair tələblər nə qədər yüksək olarsa, nəticələrin yoxlanılmasına və səhvlərin düzəldilməsinə bir o qədər çox vaxt sərf olunur.

Bildirilir ki, hazırda AI alətlərinin ən böyük üstünlüyü şablon kodların, sənədlərin və testlərin yaradılması, eləcə də kiçik kod hissələrinin refaktorinqində özünü göstərir. Praktikada süni intellektin üstünlükləri tapşırığın dərin sahə biliyi, qeyri-standart məntiq və ya ciddi təhlükəsizlik tələbləri tələb etdiyi hallarda azalır. Belə vəziyyətlərdə AI daha çox işin müəyyən mərhələlərini sürətləndirən alət rolunu oynayır, mühəndis ekspertizasını tam əvəz etmir.

AI vasitəsilə kod yazılması genişləndikcə, yük daha çox senior proqramçıların, komanda rəhbərlərinin və təhlükəsizlik mütəxəssislərinin üzərinə düşür. Onlar qərarların düzgünlüyünü yoxlamalı, gizli səhvləri aşkar etməli və dəyişikliklərin uzunmüddətli nəticələrini qiymətləndirməlidirlər.

AI alətlərinə ehtiyatlı münasibəti 2025-ci ildə proqramçılar arasında keçirilmiş illik Stack Overflow sorğusunun nəticələri də təsdiqləyir. Respondentlərin 46%-i bu sistemlərin dəqiqliyinə etibar etmədiyini bildirib, təxminən 33%-i isə onların etibarlılığını müsbət qiymətləndirib.

Buna görə də bu gün daha düzgün yanaşma kadrların əvəzlənməsindən deyil, inkişaf etmiş proqram təminatı hazırlama prosesləri şəraitində mühəndis komandalarının məhsuldarlığının artmasından danışmaqdır. Ekspertlərə görə, AI güclü komandanın imkanlarını genişləndirir, lakin arxitektura, testləşdirmə, kod yoxlaması və mühəndis intizamının çatışmazlığını kompensasiya etmir.

AI alətlərindən istifadə ilə bağlı oxşar problemlər marketinq, kontent istehsalı və korporativ kommunikasiyalar sahəsində də müşahidə olunur. Süni intellekt mətnlərin, şəkillərin, təqdimatların və digər materialların hazırlanmasını əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirib.

“AI artıq gündəlik işlərin həcmini nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldıb. Məsələn, icmalların hazırlanması, məlumatların emalı və kontentin ilkin qaralamalarının yaradılması daha sürətli həyata keçirilir. Əməliyyat işlərinə daha az, yaradıcılığa, strategiyaya və müştərilərlə işə isə daha çox vaxt ayırırıq”, — deyə Support Agency rəqəmsal agentliyinin layihələr qrupunun rəhbəri Lana Senina bildirir.

Əgər əvvəllər əsas problem kontenti tez hazırlamaq idisə, indi əsas məqsəd ümumi informasiya axınında seçilmək və auditoriyanın diqqətini qoruyub saxlamaqdır.

Ekspertlər qeyd edir ki, kontentin sayı əhəmiyyətli dərəcədə artsa da, keyfiyyətli media məhsullarının sayı eyni sürətlə artmayıb. “Bu gün əsas problem işi necə tez görmək deyil, hamıya bənzəməməkdir”, — deyə Peunin vurğulayır.

Bu isə marketinq və rəqəmsal komandalar üçün materialların seçilməsi, yoxlanılması və uyğunlaşdırılmasına daha çox vaxt sərf olunması deməkdir. Lana Seninanın sözlərinə görə, istifadəçilərin diqqəti uğrunda rəqabət yalnız kontent həcminin artması səbəbindən deyil, həm də yeni AI alətlərinin və onlarla bağlı tendensiyaların yaranması səbəbindən çətinləşir.

AI kontentinin həcmi artdıqca, etimad problemi də güclənir. Belə şəraitdə əsas məsələ artıq materialların istehsalı deyil, onların keyfiyyətini və praktiki dəyərini qiymətləndirmək bacarığıdır. Məhz buna görə də brendlər və müəlliflər kontentlərinin “süni” görünməsini istəmirlər.

“İnsanlar real təcrübəyə, konkret nümunələrə, şəxsi üsluba, yumora, fikrə və hətta kontentdəki kiçik qeyri-mükəmməlliklərə daha çox dəyər verməyə başlayıblar. AI şablonları fonunda insan üslubu rəqabət üstünlüyünə çevrilib”, — deyə Svyatoslav Peunin hesab edir.

Bazar iştirakçıları bildirirlər ki, süni intellektin yayılması mütəxəssislərə olan tələbləri də dəyişir. Əgər əvvəllər əməkdaşın dəyəri çox vaxt material hazırlamaq sürəti ilə ölçülürdüsə, indi seçim, şərh etmə, redaktə və nəticələrin keyfiyyətini qiymətləndirmə bacarıqları daha vacib rol oynayır.

Süni intellekt texnologiyaları nə qədər geniş tətbiq olunursa, şirkətlər də AI ətrafında nəzarət və yoxlama mexanizmlərini bir o qədər fəal şəkildə qurmağa başlayırlar.

Qlobal bazarda son nəticəyə görə məsuliyyətin insanın üzərində qalmasını nəzərdə tutan yanaşma getdikcə daha geniş yayılır.

Qeyd edək ki, problemin universal həlli hələ mövcud deyil. Tapşırıq nə qədər mürəkkəb və səhvin qiyməti nə qədər yüksək olarsa, şirkətlər insan ekspertizasından və daxili proseslərin yetkinliyindən bir o qədər çox asılı olurlar. Əgər əvvəllər əsas çatışmazlıq informasiya və onun emal sürəti idisə, indi ekspert bilikləri, tənqidi düşüncə və keyfiyyətli nəticəni avtomatik yaradılmış materialdan ayırd etmək bacarığı getdikcə daha böyük dəyər qazanır. Buna görə də bu gün əsas sual artıq süni intellektin kod, mətn və ya sənəd yarada bilməsində deyil. Daha vacib məsələ odur ki, bu qərarların keyfiyyətinə, etibarlılığına və nəticələrinə görə kim və necə məsuliyyət daşıyacaq.

Stabil.Az