Qəzzanın bərpasına neçə milyard dollar lazımdır?

Qəzza zolağı son illərdə dünyanın ən ağır humanitar böhranlarından birinin mərkəzinə çevrilib. Uzun müddətdir davam edən siyasi gərginlik, blokada və silahlı toqquşmalar bu kiçik ərazidə yaşayan milyonlarla insanın həyatına ciddi təsir göstərib. Xüsusilə 2023-cü il oktyabrın 7-də baş verən hadisələrdən sonra vəziyyət daha da kəskinləşib və regionda genişmiqyaslı dağıntılar, insan itkiləri və sosial-iqtisadi çöküş müşahidə olunub.

"Stabil.az"ın məlumatına görə, müharibənin nəticələri təkcə hərbi sahə ilə məhdudlaşmayıb, eyni zamanda mülki infrastrukturun demək olar ki, tamamilə sıradan çıxmasına səbəb olub. Məktəblər, xəstəxanalar, yaşayış binaları və əsas kommunal xidmətlər ciddi ziyan görüb. Bu isə əhalinin gündəlik həyatını iflic vəziyyətinə salıb və milyonlarla insanı humanitar yardımdan asılı hala gətirib.

Belə bir şəraitdə Qəzzanın bərpası və yenidən qurulması məsələsi beynəlxalq ictimaiyyətin əsas gündəm mövzularından birinə çevrilib. Müxtəlif beynəlxalq təşkilatlar və tərəfdaş qurumlar regionda vəziyyətin qiymətləndirilməsi və gələcək addımların müəyyənləşdirilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərirlər. Bu kontekstdə hazırlanmış son hesabatlar Qəzzada yaranmış dağıntıların miqyasını və bərpa üçün tələb olunan resursların böyüklüyünü aydın şəkildə ortaya qoyur.

Avropa İttifaqı və BMT-nin aprelin 20-də dərc etdiyi qiymətləndirməyə görə, müharibədən ciddi zərər görən Qəzzanın bərpası və yenidən qurulması üçün növbəti on il ərzində 71 milyard dollardan çox vəsait tələb olunacaq.

BMT və Avropa İttifaqı Qəzza üzrə yekun Sürətli Zərər və Ehtiyacların Qiymətləndirilməsi (RDNA) adlı sözügedən hesabatında bildiriblər ki, iki ildən artıq davam edən müharibə “misli görünməmiş insan itkisinə və fəlakətli humanitar böhrana” səbəb olub.

Dünya Bankı ilə koordinasiyalı şəkildə hazırlanmış hesabatda qeyd olunub ki, bərpa və yenidənqurma ehtiyacları təxminən 71,4 milyard dollar həcmində qiymətləndirilir.

Yekun qiymətləndirməyə əsasən, əsas xidmətlərin bərpası, kritik infrastrukturun yenidən qurulması və iqtisadi dirçəlişin dəstəklənməsi üçün ilk 18 ayda 26,3 milyard dollar tələb olunacaq.

Birgə bəyanatda bildirilir ki, “fiziki infrastruktur üzrə ziyan 35,2 milyard dollar, iqtisadi və sosial itkilər isə 22,7 milyard dollar həcmində qiymətləndirilir”.

Xatırladaq ki, Qəzzada ötən ilin oktyabrında əldə olunan atəşkəs hazırda qüvvədədir. Bu atəşkəs 2023-cü il oktyabrın 7-də HƏMAS-ın İsrailə hücumu ilə başlayan və iki il davam edən dağıdıcı münaqişədən sonra əldə edilib.

İsrail tərəfinin məlumatlarına görə, həmin hücum nəticəsində İsraildə aralarında əsas olaraq mülki şəxslər olan 1221 nəfər həlak olub. HƏMAS silahlıları daha 251 nəfəri isə girov götürüblər.

Buna cavab olaraq İsrailin həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar nəticəsində Qəzzada 72 mindən çox insan həlak olub.

RDNA hesabatına görə, Qəzzada bu dövr ərzində təxminən 371 888 yaşayış yeri dağıdılıb və ya zədələnib, ərazidəki xəstəxanaların 50 faizindən çoxu fəaliyyət göstərmir, məktəblərin isə demək olar ki, hamısı dağıdılıb və ya zədələnib.

Eyni zamanda, 1,9 milyon insan - yəni Qəzza əhalisinin demək olar ki, hamısı dəfələrlə məcburi köçkün vəziyyətinə düşüb və əhalinin 60 faizdən çoxu evsiz qalıb.

“Yaşayış şəraiti, dolanışıq və gəlir, ərzaq təhlükəsizliyi, gender bərabərliyi və sosial inklüzivlik sahələrində məhrumiyyətlərin miqyası və dərinliyi Qəzza zolağında insan inkişafını 77 il geriyə atıb”, – deyə hesabatda vurğulanır.

BMT və Avropa İttifaqı bildiriblər ki, “ehtiyacların nəhəng miqyasını nəzərə alaraq, bərpa səyləri humanitar fəaliyyətlə paralel aparılmalıdır” və bu proses “təcili yardımdan genişmiqyaslı yenidənqurmaya keçidi” təmin etməlidir.

Stabil.Az