Mask Altmana qarşı - İki texnologiya nəhəngi arasında məhkəmə başlayır

Bir neçə il davam edən hüquqi çəkişmədən sonra İlon Mask və Sem Altman bu həftə Şimali Kaliforniyada məhkəmə qarşısına çıxırlar.

"Stabil.az"ın məlumatına görə, sözügedən məhkəmə prosesi genişmiqyaslı nəticələrə səbəb ola bilər.

Belə ki, məhkəmə “OpenAI” şirkətinin mənfəət yönümlü müəssisə kimi fəaliyyət göstərməsinə icazə verilib-verilməyəcəyinə qərar verə bilər və hətta Altman da daxil olmaqla mövcud icraçı rəhbərliyi vəzifədən uzaqlaşdıra bilər.

Qeyd edək ki, amerikalı milyarder İlon Mask “OpenAI”yə qarşı iddia qaldıraraq bildirir ki, Altman və “OpenAI”nin prezidenti Qreg Brokman onu şirkətin ilkin mərhələsində maliyyələşdirməyə razı salarkən aldadıblar. Onlar guya “OpenAI”nin bəşəriyyətə fayda verən süni intellekt inkişaf etdirməyə həsr olunmuş qeyri-kommersiya qurumu kimi qalacağını vəd etmiş, lakin sonradan şirkəti mənfəət yönümlü törəmə struktura çevirmişlər. Bu məqamda xatırladaq ki, Mask 2015-ci ildə Altman və digərləri ilə birlikdə “OpenAI”ni təsis edib, lakin 2018-ci ildə səlahiyyət məsələləri ilə bağlı mübarizədən sonra şirkəti tərk edib.

Beləliklə, “OpenAI” ilkin olaraq Mask tərəfindən verilən 38 milyon dollarlıq ianə ilə dəstəklənən qeyri-kommersiya təşkilatı kimi qurulmuşdu və şirkət maliyyə qazancı məqsədi olmadan ictimai fayda üçün açıq mənbəli texnologiyalar yaratmağı vəd etmişdi. Lakin zaman keçdikcə şirkət düşünməyə başladı ki, artan rəqabət süni intellekt modellərinin necə yaradıldığını paylaşmağı təhlükəli edə bilər və qeyri-kommersiya strukturu bu inkişafı davam etdirmək üçün kifayət qədər vəsait cəlb edə bilməz.

Milyarder “OpenA” və onun ən böyük maliyyə tərəfdaşlarından biri olan “Microsoft” şirkətindən 134 milyard dollara qədər təzminat tələb edir. O, həmçinin məhkəmədən Altman və Brokmanın vəzifələrindən uzaqlaşdırılmasını və “OpenAI”nin yenidən qeyri-kommersiya qurumu kimi fəaliyyət göstərməsini istəyir. Mask tələb edir ki, mümkün təzminat ona deyil, “OpenAI”nin qeyri-kommersiya strukturuna ödənilsin.

Doqquz nəfərlik münsiflər heyəti tövsiyə xarakterli, hüquqi baxımdan məcburi olmayan qərar verəcək. Mask, Altman və Brokman proses çərçivəsində məhkəmədə ifadə verəcəklər. Bununla yanaşı, “OpenAI”nin keçmiş baş elmi işçisi İlya Sutskever, keçmiş texnologiya direktoru Mira Murati və “Microsoft”un baş icraçı direktoru Satya Nadellanın da ifadə verməsi gözlənilir. “OpenAI”nin yaranması və inkişafı ilə bağlı yazışmalar, şəxsi gündəlik qeydləri və müxtəlif planların üzə çıxacağı ehtimal olunur.

Bu məhkəmə prosesi məxfiliyin hakim olduğu bir sənayedə ictimaiyyət üçün pərdəarxasını görmək və indiyə qədər yaradılmış ən transformativ texnologiyanı inkişaf etdirən şirkətlərdə nələrin baş verdiyini anlamaq üçün nadir imkan olacaq.
Məhkəmə artıq müəyyən edib ki, 2017-ci ildə Altman və Brokman mənfəət yönümlü struktur yaratmaq istəyirdilər, Mask isə “OpenAI”ni özünün elektrik avtomobili şirkəti olan Tesla ilə birləşdirməyi təklif etmişdi. Mask maliyyələşdirməni dayandırmaqla hədələdikdə Altman və Brokman onun qarşısında şirkətin qeyri-kommersiya olaraq qalacağına sadiq olduqlarını bildiriblər.

Mask isə iddia edir ki, onlar onu məlumatlandırmadan şirkəti mənfəət yönümlü istiqamətə keçirmək planlarını davam etdiriblər. “OpenAI” isə bildirir ki, Mask şirkətin mənfəət yönümlü struktur yaratmalı olduğu ilə razılaşmış və hətta onun rəhbəri olmaq istəmişdi.

Bununla belə, Mask sübut etsə belə ki, aldadılıb, o, ümumiyyətlə bu iddianı qaldırmaq hüququna malik olmaya bilər. Bəzi hüquqşünaslar hakimin bu iddianı qəbul etməsinə təəccüblənirlər. Onların fikrincə, bu tip iddialar adətən xeyriyyə məqsədlərinin qorunması üçün baş prokurorlar tərəfindən qaldırılır və bu artıq baş verib.

2025-ci ilin oktyabrında “OpenAI”nin yerləşdiyi Kaliforniya və qeydiyyatdan keçdiyi Delaver ştatlarının baş prokurorları şirkətin yeni korporativ strukturunu müəyyən şərtlərlə təsdiqləyiblər. Məsələn, qeyri-kommersiya qurumunda yaradılmış təhlükəsizlik komitəsi mənfəət yönümlü törəmənin qəbul etdiyi təhlükəsizlik qərarlarını nəzərdən keçirməlidir. Mask və digər tənqidçilər isə bu dəyişikliklərin qarşısını almağa çalışıblar.

Kaliforniya baş prokuroru isə Maskın iddiasına qoşulmaqdan imtina edərək bildirib ki, bu iddianın ictimai maraqlara necə xidmət etdiyi aydın deyil.

Buna baxmayaraq, bu razılaşmanın “OpenAI”ni qeyri-kommersiya missiyasına nə dərəcədə bağlı saxlayacağı hələ də açıq sualdır. Hüquq ekspertlərinin fikrincə, əsas məsələ bu şərtlərin nə qədər effektiv tətbiq olunacağı və OpenAI fəaliyyətinə nə qədər şəffaflıq gətiriləcəyidir.

Daha mühüm məqam isə ondan ibarətdir ki, bəzi hüquq mütəxəssislərinin fikrincə, iş yanlış hüquqi çərçivədə araşdırılır. Mask iddia edir ki, Altman və Brokman mənfəət yönümlü, qapalı mənbəli struktur yaradaraq “OpenAI”nin xeyriyyə etibarını pozublar. Buna görə məhkəmə işi etibar hüququ çərçivəsində araşdırır. Halbuki “OpenAI” bir etibar deyil, korporasiyadır və buna görə də iş xeyriyyə qeyri-kommersiya təşkilatları haqqında qanunvericilik əsasında qiymətləndirilməlidir.

“MIT Technology Review” isə yazır ki, hüquqi qeyri-müəyyənliklərə baxmayaraq, məhkəmənin nəticəsi süni intellekt sahəsindəki rəqabəti kökündən dəyişə bilər. Maskın tələb etdiyi istənilən qərar “OpenAI”nin ilin sonuna qədər birjaya çıxmaq planlarını ciddi şəkildə zəiflədə bilər. 850 milyard dollardan çox dəyəri olan “OpenAI” bu məhkəmə işini biznesi üçün risk kimi qiymətləndirir.

İlon Maskın təsis etdiyi “xAI” şirkəti isə Grok adlı çatbotu hazırlayır və onun “SpaceX” ilə birlikdə iyun ayından etibarən birjaya çıxması gözlənilir. Əgər Mask qalib gələrsə, ümumi dəyəri 1,25 trilyon dollar olan bu struktur süni intellekt yarışında ciddi üstünlük əldə edə bilər.

Stabil.Az