Kruiz gəmisində yayılan Hantavirus nədir?

May ayının əvvəlində Kabo-Verde sahillərində yerləşən “MV Hondius” adlı kruiz gəmisində ölümcül hantavirusun yayılması qeydə alınıb. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, gəmidə olan 147 sərnişindən üçü həyatını itirib. Mayın 4-nə olan vəziyyətə əsasən, bu virusa yeddi yoluxma halı aşkarlanıb, iki gün sonra isə daha bir şəxsdə infeksiyanın müəyyən edildiyi məlum olub.

"Stabil.az"ın məlumatına görə, gəmi hazırda İspaniyaya doğru hərəkət edir. Xəstəlik əlamətləri olmayan sərnişinlər oradan öz ölkələrinə göndəriləcək.

Bəs Hantavirus haqqında nə məlumdur və o, hansılar təhlükə yaradır?

İlk olaraq qeyd edək ki, alimlərə Orthohantavirus cinsinə aid olan və insanlarda ağır tənəffüs yolu xəstəlikləri yarada bilən 20-dən çox hantavirus növü məlumdur. Təbii mühitdə bu törədicilər əsasən gəmiriciləri yoluxdurur və yalnız bəzi hallarda insana keçir. Bu əsasən yoluxmuş heyvanın tüpürcəyi, sidiyi və ya nəcisi ilə təmas zamanı, həmçinin çirklənmiş səthlərə toxunarkən, məsələn, gəmiricilərin olduğu məkanların təmizlənməsi zamanı baş verir. Buna görə də yoluxma halları əsasən kənd yerlərində qeydə alınır.

ÜST hantavirusları insan orqanizminə təsirinə görə şərti olaraq yoluxma ocağının coğrafi yerləşməsindən asılı olaraq iki qrupa ayırır.

Belə ki, Şimali və Cənubi Amerikada bu patogenlər hantavirus ürək-ağciyər sindromunun (HCPS, çox vaxt hantavirus ağciyər sindromu - HPS kimi qeyd olunur) inkişafına səbəb olur. Bunlara Çili və Argentinada rast gəlinən “And virusu” da daxildir (MV Hondius gəmisi məhz Argentina sahillərindən yola düşmüşdü). ÜST vurğulayır ki, bu törədici uzunmüddətli təmas zamanı insandan insana keçə bilər.

HCPS simptomlarına baş ağrısı, başgicəllənmə, üşütmə, qızdırma, əzələ ağrıları, ürəkbulanma, qusma, ishal, qarın ağrıları, nəfəs almanın qəfil pozulması, arterial hipotenziya daxildir.

Orta hesabla xəstəliyin əlamətləri yoluxmuş heyvanla təmasdan iki-dörd həftə sonra ortaya çıxır. Lakin bir çox digər viruslarda olduğu kimi, simptomlar daha tez (bir həftə sonra) və ya daha gec (səkkiz həftə sonra) də yarana bilər.

Bu xəstəliyin erkən diaqnostikası çətindir, çünki oxşar simptomlar qrip, COVID-19, denge qızdırması və digər infeksiyalar zamanı da müşahidə olunur.

Hantaviruslara Avropa və Asiyada da rast gəlinir, lakin onlar adətən insanlarda böyrək sindromu ilə müşayiət olunan hemorragik qızdırma (HFRS) yaradır və əsasən böyrəklərə və qan damarlarına təsir edir. Simptomlar orta hesabla gəmirici ilə təmasdan bir-iki həftə sonra ortaya çıxır. Xəstəliyin daha sonrakı mərhələlərində aşağı qan təzyiqi, qanın laxtalanmasının pozulması və böyrək çatışmazlığı müşahidə oluna bilər. HCPS-dən fərqli olaraq, bu infeksiyanın insandan insana keçməsi halları hələ qeydə alınmayıb. Bununla belə, Şərqi Asiya hantaviruslarının növlərindən biri olan Seul virusuna Qərb yarımkürəsində, o cümlədən ABŞ-da da rast gəlinir.

Hantavirus infeksiyasının yayılma səviyyəsini dəqiq qiymətləndirmək çətindir. ÜST öz icmalında çox geniş diapazon göstərir — ildə 10 000-dən 100 000-ə qədər hantavirus yoluxması halı, onların böyük əksəriyyəti isə Asiya və Avropanın payına düşür. Təşkilatın başqa bir materialında qeyd olunur ki, 2025-ci ildə Şimali və Cənubi Amerikada səkkiz ölkədə 229 yoluxma halı qeydə alınıb, onlardan 59-u ölümcül nəticələnib. Avropada isə 2023-cü ilin yekunlarına görə 1885 yoluxma halı sənədləşdirilib, Şərqi Asiyada isə hantavirusların yaratdığı HFRS üzrə “minlərlə” yoluxma halı qeydə alınır.

Ümumilikdə Avropa və Asiyada bu patogenlər daha geniş yayılsa da, ölüm halları yalnız 1–15% təşkil edir. Qərb yarımkürəsində isə hantaviruslar çox nadir hallarda rast gəlinir, lakin ölüm göstəricisi 50%-ə çatır.

Hazırda hantavirus infeksiyalarına qarşı xüsusi müalicə və ya vaksin mövcud deyil. Müalicə əsasən tənəffüs, ürək və böyrək ağırlaşmalarının aradan qaldırılmasına yönəlib.

Stabil.Az