İlon Maskın yeni zirvəsi: Tarixin ilk “kağız üzərindəki” trilyoneri

Müasir texnologiya dünyasının və qlobal biznes mühitinin ən çox müzakirə olunan simalarından biri olan İlon Mask, növbəti dəfə bəşəriyyət tarixinə adını yazdırmağı bacarıb. Belə ki, “Reuters” agentliyi SpaceX, xAI, Tesla şirkətlərinin və “X” (keçmiş Twitter) sosial şəbəkəsinin sahibi olan Mask, bəşəriyyət tarixində rəsmən “trilyoner” statusu qazanan ilk şəxs olduğunu açıqlayıb.

"Stabil.az"ın məlumatına görə, bu tarixi sıçrayışın arxasında dayanan əsas hərəkətverici qüvvə isə Maskın kosmik imperiyası olan “SpaceX” şirkətinin səhmlərinin ilk kütləvi təklifi (IPO - Initial Public Offering) olub. Lakin bu möhtəşəm uğurun pərdəarxası məqamları və onun iqtisadi reallığı, maliyyə dünyasında böyük müzakirələrə yol açıb.

Maliyyə dünyasının nüfuzlu nəşrlərindən olan “Washington Post” qəzeti İlon Maskın bu yeni statusuna fərqli və daha təmkinli bir prizmadan yanaşır. Nəşrin analitikləri xüsusilə vurğulayırlar ki, Mask hələlik yalnız “kağız üzərində” trilyonerdir.

Bəs bu nə deməkdir?

İlon Maskın sərvətinin 1 trilyon dollar həddini aşması onun bank hesabındakı nağd vəsaitlərin deyil, sahib olduğu aktivlərin və ən əsası, gələcək potensialının qiymətləndirilməsinə əsaslanır. Bu hesablama prosesində Maskın gələcəkdə müəyyən strateji və demək olar ki, “fantastik” şərtləri yerinə yetirəcəyi təqdirdə əldə edəcəyi xüsusi səhmlər və opsionlar (müəyyən qiymətə səhm almaq hüququ) nəzərə alınıb. Həmin şərtlər isə iki əsas qlobal hədəfdən ibarətdir:

Kosmik data mərkəzləri: Kosmosda, yerətrafı orbitdə nəhəng kompüter məlumat mərkəzlərinin (data-center) qurulması və uğurla işə salınması.

Mars koloniyası: Qırmızı planetdə bəşəriyyətin ilk müstəqil və özünü təmin edə bilən insan məskəninin (koloniyasının) salınması.

Məhz bu iddialı layihələr reallaşacağı təqdirdə Maskın aktivləşəcək səhmləri onun ümumi var-dövlətinə daxil edilib. İqtisadçıların hesablamalarına görə, əgər bu gələcək səhmlər və opsionlar nəzərə alınmasaydı, Maskın hazırkı real aktivlərinin dəyəri bir trilyon dollar sərhədindən bir qədər aşağıda – milyardlarla dollar səviyyəsində qalacaqdı. Bu isə o deməkdir ki, bazar Maskın bu gününə deyil, onun bəşəriyyətin gələcəyinə dair çəkdiyi vizyona investisiya qoyur.

Qeyd edək ki, SpaceX-in birja bazarına daxil olması maliyyə tarixində son illərin ən böyük hadisəsi hesab oluna bilər. Şirkətin həyata keçirdiyi IPO-nun detalları onun qlobal iqtisadiyyatdakı çəkisini aydın şəkildə nümayiş etdirir:

- Yerləşdirilən adi səhmlərin sayı - 555,6 milyon ədəd

- Bir səhmin başlanğıc qiyməti – 135 dollar

- Şirkətin ilkin bazar dəyəri (kapitalizasiya) - 1,77 trilyon dollar

- Cəlb olunan ümumi investisiya - 75 milyard dollar

Bu rəqəmlər sadəcə bir şirkətin uğuru deyil, həm də özəl kosmik sənayenin dövlət layihələrini (məsələn, NASA) kölgədə qoyacaq gücə çatdığının sübutudur. Cəlb olunan 75 milyard dollar maliyyə, SpaceX-ə özünün Starship proqramını sürətləndirməyə və qlobal internet şəbəkəsi olan Starlink-i daha da genişləndirməyə imkan verəcək. Səhmlərin 12 iyunda Nasdaq birjasında SPCX kodu ilə ticarətə başlaması isə sıravi investorlar üçün də yeni bir eranın başlanğıcı deməkdir.

İlon Maskın trilyoner statusu qazanması təkcə onun şəxsi varlanması kontekstində qiymətləndirilməməlidir. Bu hadisə qlobal kapitalın hara yönəldiyini göstərən ciddi bir siqnaldır. Uzun illər boyu dünyanın ən zəngin insanları neft, pərakəndə satış və ya ənənəvi proqram təminatı sahələrindən (məsələn, Bill Qeyts, Con Rokfeller) çıxırdısa, bu gün bəşəriyyətin ən varlı şəxsi kosmosun fəthinə və süni intellektə sərmayə qoyan biridir.

Sərvətin “Mars missiyası” və “kosmik data mərkəzləri” kimi şərtlərə bağlanması investorların Maskın ideyalarına olan inamını göstərir. Bu, kapitalizmin yeni bir mərhələsidir: Vizyoner Kapitalizm. İnvestorlar artıq yalnız rüblük hesabatlara və cari mənfəətə baxmırlar, onlar gələcəyin 50-100 illik xəritəsini cızan layihələrə milyardlar yatırmağa hazırdırlar.

Stabil.Az