Hörmüz boğazının bağlanmasından kim fayda qazanır?

Yaxın Şərqdə baş verən geosiyasi hadisələr tarix boyu qlobal enerji bazarına ciddi təsir göstərib. Bu baxımdan Hörmüz boğazı dünyanın ən strateji enerji keçidlərindən biri hesab olunur. Fars körfəzi ilə Oman körfəzini birləşdirən bu dar su yolu qlobal neft ticarətinin böyük hissəsinin daşındığı marşrutdur. Dünyada gündəlik ixrac olunan neftin təxminən beşdə biri məhz bu boğazdan keçir. Buna görə də bu bölgədə baş verən hər hansı hərbi və ya siyasi gərginlik dərhal qlobal enerji qiymətlərinə təsir göstərir.

"Stabil.az"ın məlumatına görə, Yaxın Şərqdə son hadisələr fonunda İranın Hörmüz boğazını bağlaması qlobal enerji bazarında kəskin reaksiya doğurub. Bu qərar beynəlxalq ticarət yollarına ciddi təsir göstərib və dünya bazarlarında neft qiymətlərinin sürətlə artmasına səbəb olub.

Bir çox ölkələr üçün bu vəziyyət iqtisadi çətinliklər yaratsa da, bəzi dövlətlər üçün yeni maliyyə və geosiyasi imkanlar formalaşdırıb. Xüsusilə enerji ixrac edən ölkələr bu vəziyyətdən müəyyən mənada fayda əldə edə bilirlər.

İlk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, neft qiymətlərinin artması enerji ixracatçısı olan dövlətlərin büdcə gəlirlərinə birbaşa təsir edir. Bu kontekstdə ən çox diqqət çəkən ölkələrdən biri Rusiyadır. Rusiya dünyanın ən böyük neft və qaz ixracatçılarından biridir və ölkə büdcəsinin mühüm hissəsi enerji satışından formalaşır. Hörmüz boğazının bağlanması nəticəsində qlobal bazarda neft təchizatı ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaranıb və qiymətlər kəskin şəkildə yüksəlib. Bu isə Rusiyanın ixrac etdiyi neftdən əldə etdiyi gəlirlərin artmasına səbəb olub.

Neft bazarında qiymətlərin yüksəlməsi Rusiyanın enerji sektorunda fəaliyyət göstərən şirkətlərinə də müsbət təsir göstərir. Daha yüksək qiymətlər ixracdan əldə olunan valyuta axınını artırır və dövlət büdcəsinə əlavə maliyyə imkanları yaradır. Bu da iqtisadi sanksiyalar və qlobal siyasi təzyiqlərlə üzləşən bir ölkə üçün mühüm üstünlük hesab oluna bilər. Beləliklə, Yaxın Şərqdə baş verən böhran dolayısı ilə Rusiyanın enerji sektorunun güclənməsinə şərait yaradır.

Bununla yanaşı, neft qiymətlərinin artması digər enerji ixrac edən ölkələr üçün də müəyyən maliyyə üstünlükləri yaradır. Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və bəzi digər Körfəz ölkələri yüksək qiymətlərdən qısamüddətli iqtisadi fayda əldə edə bilərlər. Lakin onların vəziyyəti Rusiyadan fərqlənir. Çünki bu ölkələrin neft ixracının böyük hissəsi məhz Hörmüz boğazından keçir və boğazın bağlanması onların ixrac imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Bu səbəbdən onlar üçün qiymət artımı müəyyən gəlir potensialı yaratsa da, logistika və nəqliyyat baxımından risklər mövcuddur.

Rusiya isə coğrafi baxımdan bu marşrutdan asılı olmadığı üçün daha fərqli mövqedədir. Onun əsas ixrac marşrutları Avropa, Asiya və digər regionlara uzanan boru kəmərləri və dəniz limanları vasitəsilə həyata keçirilir. Bu isə o deməkdir ki, Yaxın Şərqdəki nəqliyyat böhranı Rusiyanın fiziki ixrac imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırmır. Əksinə, bazarda təklif azaldıqca və qiymətlər yüksəldikcə Rusiya daha yüksək gəlir əldə edə bilir.

Digər tərəfdən, Hörmüz boğazının bağlanması enerji idxalından asılı olan böyük iqtisadiyyatlar üçün ciddi problemlər yaradır.

Çin, Hindistan, Yaponiya və Cənubi Koreya kimi ölkələr Yaxın Şərqdən idxal etdikləri neftə böyük ölçüdə bağlıdırlar. Bu ölkələr üçün enerji qiymətlərinin artması istehsal xərclərinin yüksəlməsi, inflyasiya risklərinin artması və iqtisadi artım tempinin zəifləməsi kimi nəticələrə səbəb ola bilər.

Avropa ölkələri də bu vəziyyətdən müəyyən dərəcədə təsirlənə bilərlər. Enerji qiymətlərinin qlobal miqyasda artması sənaye istehsalı və nəqliyyat xərclərinin yüksəlməsinə gətirib çıxarır. Bununla yanaşı, Avropa ölkələri alternativ enerji mənbələri və təchizat marşrutları axtarmağa daha çox diqqət yetirə bilərlər.

Hörmüz boğazında baş verən hadisələr qlobal enerji təhlükəsizliyi məsələsini bir daha gündəmə gətirir. Bu hadisə göstərir ki, dünya enerji bazarı hələ də müəyyən strateji keçidlərdən ciddi şəkildə asılıdır. Belə vəziyyətlər isə beynəlxalq enerji siyasətinin və təhlükəsizlik strategiyalarının yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb olur.

Onu da qeyd edək ki, İranın yeni Ali Lideri Müctəba Xamenei mayın 12-də xalqa müraciəti zamanı Hörmüz boğazının bağlı qalmalı olduğunu bildirib. O bu zaman vurğulayıb ki, regionda müharibə davam etdiyi müddət boyu Hörmüz boğazı təzyiq vasitəsi kimi bağlı qalmalıdır.

Stabil.Az