Hörmüz boğazı açılsa belə...

Məlumdur ki, Hörmüz boğazının bağlanması dünya üzrə enerjinin əhəmiyyətli hissəsinin axınını dayandırıb. Lakin gəmiçilik və ticarət üzrə ekspertlərin fikrincə, su yolu sabah yenidən açılsa belə, gəmilərin kütləvi şəkildə keçməsinə icazə verildikdən sonra da qlobal təchizat zəncirlərində yaranan pozuntular uzun müddət hiss olunacaq.

"Stabil.az"ın məlumatına görə, Almaniyanın iri gəmiçilik şirkəti “Hapag-Lloyd”un korporativ kommunikasiya üzrə baş direktoru Nils Haupt deyib:

“Müharibə rəsmi olaraq bitdikdə və bombardmanlar dayandırıldıqda, bu, logistika üçün müharibənin bitdiyi anlamına gəlmir, çünki əsl iş məhz bundan sonra başlayır.”

“Al Jazeera”ya danışan Haupt bildirib: “Fars körfəzinin əsas limanlarına daxil olmaq istəyən yüzlərlə gəmi görəcəyik. Bölgəyə çoxlu konteyner daşınır və Fars körfəzinə gedən və oradan çıxan təchizat zəncirlərində ciddi pozuntular müşahidə olunacaq”.

Hazırda İranın boğazı qismən blokadaya alması səbəbindən regionda təxminən 2000 gəmi ilişib qalıb. İran yalnız dost hesab etdiyi ölkələrə məxsus az sayda gəmiyə keçid icazəsi verir.

Dəniz analitik şirkəti “Windward”ın məlumatına görə, bu gəmilərdən təxminən 400-ü yaxınlıqdakı Oman körfəzindədir və bu da gəmiçilik şirkətlərinin boğazın açılmasını gözlədiyini göstərir.

Digər gəmilər isə Süveyş kanalına yönləndirilib və ya Asiya və Avropaya çatdırılmalar üçün Cənubi Afrikadakı Ümid burnu ətrafından daha uzun marşrutla hərəkət edir.

Səudiyyə Ərəbistanından neft daşımaları da boğazdan yan keçərək Qırmızı dəniz üzərindən yönləndirilib.

Norveç Gəmi Sahiblərinin Qarşılıqlı Hərbi Risklər Assosiasiyasının icraçı direktoru Svein Ringbakken bildirib ki, logistika obyektləri tam gücü ilə işləsə belə, gəmilərdən boşaldılmış neft, qaz və digər malların yığılmasını aradan qaldırmaq vaxt aparacaq. Onun sözlərinə görə, Yaxın Şərqdə enerji və nəqliyyat infrastrukturuna zərər vuran hücumlar vəziyyəti daha da çətinləşdirib.

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatına görə isə, region üzrə 40-dan çox enerji obyekti “ciddi və ya çox ciddi zərər görüb”. “QatarEnergy”, “Kuwait Petroleum Company” və Bəhreynin “Bapco Energies” kimi neft-qaz şirkətləri istehsalın pozulması səbəbindən fors-major elan ediblər.

Ringbakken deyib: “Qısa cavab budur ki, yığılan yük səbəbindən gəmiçilik təchizat zəncirlərinin normallaşması aylarla vaxt aparacaq. Saxlama imkanlarının çatışmazlığı səbəbindən bir çox məhsullar üzrə istehsal xətləri dayandırılıb. Üstəlik, istehsal obyektləri və liman infrastrukturu zədələnib. Bu amillərin hamısı boğaz açıldıqdan sonra da səmərəsizliyi artırır”.

Birləşmiş Krallıqda yerləşən “Chartered Institute of Export & International Trade” təşkilatının baş direktoru Marco Forgione də bildirib ki, sənayedə etimadın bərpası uzun zaman alacaq: “Gəmiçilərin boğazın təhlükəsizliyinə inamını bərpa etmək üçün ciddi təhlükəsizlik təminatları lazımdır və bu, illər çəkə bilər. Tehran təkcə hədələrlə belə gəmiçiliyi dayandıra bilər. Sığorta sahəsi də sənaye üçün mühüm təzyiq nöqtəsinə çevrilib və gəmi gövdəsi və yük sığortası haqları 300 faizə qədər artıb. Gəmiçilik şirkətləri bu artımları yalnız müəyyən müddət ərzində qarşılaya bilər”.

“Economist Intelligence Unit”in qlobal ticarət üzrə aparıcı analitiki Nik Marro bildirib ki, Qırmızı dənizdəki son hadisələr nəzərə alınsa, sənayenin tələb etdiyi təhlükəsizlik səviyyəsini təmin etmək çətin olacaq.

Belə ki, 2023-cü ilin sonlarında İranın dəstəklədiyi husilərin kommersiya gəmilərinə hücumları səbəbindən şirkətlər bu dənizdə fəaliyyətlərini müvəqqəti dayandırmışdılar. Hazırda daşımalar bərpa olunsa da, davam edən təhlükəsizlik narahatlıqları səbəbindən trafik hələ də 2023-cü ildən əvvəlki səviyyəyə çatmayıb.

“Potensial atəşkəsin və ya gərginliyin azalmasının nə dərəcədə davamlı olacağı ilə bağlı ciddi narahatlıqlar qalır. Qırmızı dənizdə husilərin hücumları bizə bunun nə qədər qeyri-sabit ola biləcəyini göstərdi”, - Marro deyib.

Onun sözlərinə görə, bu vəziyyət şirkətləri ticarət marşrutlarını şaxələndirməyə vadar edəcək. Bu, COVID-19 pandemiyası zamanı istehsalçıların təchizat zəncirlərini Çindən uzaqlaşdırmasına bənzər bir prosesdir.

Marro bildirib: “Hazırkı geosiyasi qeyri-müəyyənliklər fonunda bu, sadəcə müvəqqəti reaksiya deyil, risk idarəetməsinin daimi elementinə çevriləcək”.

Stabil.Az