EES sistemi nədir? Avropaya səfərdə yeni mərhələ

Aprelin 10-da Avropa İttifaqında uzun müddətdir gözlənilən yenilənmiş sərhəd yoxlama sistemi - Giriş/Çıxış Sistemi (EES) tam şəkildə istifadəyə verildi. Bu sistem xüsusilə Şengen zonasına daxil olan və ya oradan çıxan Aİ vətəndaşı olmayan şəxslər üçün tətbiq edilir və sərhəd nəzarətində yeni bir mərhələnin başlanğıcı hesab olunur.

“Stabil.az”ın məlumatına görə, Avropa Komissiyası artıq yeni sərhəd nəzarət sisteminin işə başlamasından sonra prosesin ilkin nəticələri barədə məlumat yayıb.

Məlumata görə, 27 mindən çox şəxsə Avropa İttifaqı ölkələrinə giriş qadağan edilib. Bundan əlavə, təxminən 700 nəfər təhlükəsizliyə potensial təhdid kimi müəyyən edilib.

Onu da qeyd edək ki, EES sistemi hələ 2025-ci ilin oktyabrında işə salınıb. Hazırda isə bütün Avropa İttifaqı ərazisində, eləcə də Şengen zonasına daxil olan ölkələrdə tam fəaliyyət göstərməyə başlayıb.

Bəs EES sistemi nədir?

EES - Giriş/Çıxış Sistemi səyahətçilərdən Şengen zonasına daxil olarkən biometrik məlumatlardan istifadə etməyi tələb edir. Bu zona Avropa İttifaqının 27 üzvündən 25-ni, həmçinin daha 4 ölkəni - İslandiya, Lixtenşteyn, Norveç və İsveçrəni əhatə edir. Beləliklə, Avropaya Giriş/Çıxış Sistemi artıq 450 milyon insanı əhatə edən bir əraziyə tətbiq olunur.

Aİ və Şengen zonası üzvləri, eləcə də onların ailə üzvləri və şəxsiyyət vəsiqəsi sahibləri bu sistemdən azaddır. Həmçinin təyyarə heyəti, hərbi qulluqçular və Andorra, San Marino, Monako və Vatikan vətəndaşları da bu prosesdə istisna olunur. Kipr və İrlandiya isə yeni EES sisteminə daxil deyil, buna görə də bu ölkələrin sərhədlərində pasportlar əvvəlki kimi möhürlənəcək.

Qeyd edək ki, EES ilkin olaraq 2020-ci ildə tətbiq olunmalı idi, lakin texniki problemlərə görə 2023-cü ilə qədər təxirə salındı. Daha sonra Fransa 2024-cü il Yay Olimpiya Oyunları zamanı Avropaya gözlənilən böyük axın səbəbindən sistemin yenidən gecikdirilə biləcəyini bildirmişdi. Bu zaman qeyd olunmuşdu ki, hər hansı nasazlıq səyahətçilərin hərəkətinə ciddi mane ola bilər.

2025-ci ilin oktyabrından etibarən Avropa İttifaqının bəzi bölgələrində mərhələli şəkildə tətbiq olunmağa başlanan sistem vasitəsilə artıq 45 milyon sərhəd keçidi, yəni Avropaya giriş və çıxış qeydə alınıb.

EES-in əsas məqsədi sərhəd keçidlərini daha təhlükəsiz, şəffaf və texnoloji baxımdan müasir etməkdir. Ənənəvi pasport möhürləmə üsulunun yerini alan bu sistem səyahətçilərin biometrik məlumatlarını - yəni barmaq izlərini və üz tanıma məlumatlarını toplayır və saxlayır. Bu məlumatlar hər giriş və çıxış zamanı avtomatik olaraq qeyd olunur. Beləliklə, bir şəxsin Şengen zonasında nə qədər müddət qaldığını dəqiq izləmək mümkün olur.

EES-in tətbiqinin bir sıra mühüm müsbət cəhətləri var. İlk növbədə, təhlükəsizlik baxımından bu sistem böyük üstünlüklər təqdim edir. Biometrik məlumatların toplanması saxta sənədlərin istifadəsini çətinləşdirir və sərhədlərin daha effektiv qorunmasına kömək edir. Bundan əlavə, sistem qanunsuz miqrasiyanın qarşısının alınmasında da mühüm rol oynayır. Məsələn, viza müddətini aşan şəxslər avtomatik olaraq sistemdə qeyd olunur və bu da onların müəyyən edilməsini asanlaşdırır.

Digər mühüm üstünlük isə məlumatların rəqəmsallaşdırılmasıdır. Pasportlara möhür vurulması kimi köhnə üsullar həm vaxt aparır, həm də insan faktorundan asılıdır. EES isə bu prosesi avtomatlaşdıraraq daha sürətli və dəqiq edir. Xüsusilə tez-tez səyahət edənlər üçün elektron qapılardan istifadə imkanı böyük rahatlıq yaradır.

Bununla yanaşı, EES sərhəd idarəçiliyində vahid standartların tətbiqinə də imkan verir. Bu, Aİ ölkələri arasında məlumat mübadiləsini asanlaşdırır və ümumi təhlükəsizlik səviyyəsini artırır. Eyni zamanda, statistik məlumatların toplanması sayəsində səyahət axınları daha yaxşı analiz edilə bilər və gələcək siyasətlərin formalaşdırılmasına töhfə verir.

Lakin bu sistemin bəzi mənfi tərəfləri də mövcuddur. Ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri məxfilik və şəxsi məlumatların qorunması ilə bağlıdır. Biometrik məlumatların toplanması bəzi insanlar üçün narahatlıq yaradır, çünki bu məlumatların necə saxlanıldığı və kimlər tərəfindən istifadə olunduğu suallar doğurur. Hər hansı məlumat sızması ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.

Digər bir problem isə sistemin tətbiqi zamanı yarana biləcək texniki çətinliklərdir. Xüsusilə ilk mərhələdə sərhəd məntəqələrində gecikmələr və növbələrin artması ehtimalı var. Biometrik skanerlərin işləməməsi və ya sistemdə nasazlıqlar səyahətçilər üçün əlavə vaxt itkisinə səbəb ola bilər.

Bundan əlavə, bəzi səyahətçilər üçün bu sistem mürəkkəb görünə bilər. Xüsusilə yaşlı insanlar və ya texnologiyadan az istifadə edən şəxslər üçün biometrik qeydiyyat prosesi çətinlik yarada bilər. Bu isə sərhəd keçidlərində əlavə yardım ehtiyacını artırır.

Ümumilikdə, EES Avropa İttifaqının sərhəd idarəçiliyində mühüm bir addım kimi qiymətləndirilir. Bu sistem təhlükəsizliyin artırılması, miqrasiya nəzarətinin gücləndirilməsi və sərhəd keçidlərinin modernləşdirilməsi baxımından böyük potensiala malikdir. Bununla belə, onun uğurlu tətbiqi üçün texniki problemlərin aradan qaldırılması, məlumat təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və səyahətçilərin maarifləndirilməsi vacibdir.

Stabil.Az