Dron sənayesi: Ukrayna Çin komponentlərinə alternativ axtarır

Məlum olduğu kimi, Rusiya və Ukrayna arasında hazırda davam edən müharibə zamanla döyüş əməliyyatlarının xarakterini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Zamanla pilotsuz uçuş aparatları döyüş meydanında əsas alətlərdən birinə çevrilib. PUA-lardan kəşfiyyat, atəşin korreksiyası, düşmənin arxa cəbhəsinə zərbələr endirmək üçün istifadə olunur. Məhz dronların kütləvi tətbiqi Ukraynaya Rusiya qoşunlarının irəliləyişinin qarşısını almağa imkan verir və eyni zamanda öz müdafiə sənayesinin inkişafını stimullaşdırır.

"Stabil.az"ın məlumatına görə, bununla belə, dronlar üçün komponentlərin təchizat zəncirlərinin əhəmiyyətli hissəsi hələ də Çindən asılıdır. Bu fonda Kiyev, eləcə də Avropa ölkələri və ABŞ daha fəal şəkildə alternativ təchizatçılar axtarmağa başlayıblar.

“The Guardian” yazır ki, Ukrayna pilotsuz uçuş aparatlarının istehsalında Çin komponentlərindən asılılığı azaltmaq üçün səylərini gücləndirir və eyni zamanda cəbhənin ehtiyaclarını təmin etmək üçün öz istehsal güclərini artırır.

Müstəqil Ukrayna analitik mərkəzi “Snake Island Institute”un (SII) məlumatına görə, Ukraynanın dron istehsalçıları üçün arzu olunan tərəfdaşlardan biri mikroelektronika, naviqasiya sistemləri və batareyalar sahəsində xüsusi nailiyyətləri ilə tanınan Tayvandır. Məhz bu sahələrdə Qərb təchizatçıları çox vaxt ona uduzur.

Araşdırma şirkətlərinin məlumatına görə, 2025-ci ildə Tayvan dronlarının Avropaya ixracı 40 dəfədən çox artıb, Polşa və Çexiya isə ən böyük bazarlardan birinə çevrilib. Bu tendensiya güclənməkdə davam edir: artıq 2026-cı ilin birinci rübündə ixrac həcmi bütün əvvəlki ilin göstəricilərini üstələyib.

Tədqiqatçıların fikrincə, bu dronların əksəriyyəti sonradan Ukraynaya ötürülmək üçün nəzərdə tutulub, qeyd olunan ölkələr isə vasitəçi rolunu oynayır.

“Bizdə Tayvanda istehsal olunmuş komponentlər var və bu artıq sahədə nadir hal deyil”, – Ukraynanın aparıcı dron istehsalçılarından biri olan “Vyriy” şirkətinin beynəlxalq alyanslar üzrə direktoru Boqdan Diorditsa deyib.

Onun sözlərinə görə, alternativlərin axtarışı Çinin ixrac məhdudiyyətlərini daha da sərtləşdirə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlardan irəli gəlib.

Bununla belə, analitik Artur Savçinin qeyd etdiyi kimi, Ukraynanın əsas prioriteti istehsalın lokallaşdırılması olaraq qalır. Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, ötən il ölkədə 100-dən çox komponent istehsalçısı fəaliyyət göstərib.

Ukrayna şirkətləri həmçinin sistemləri xüsusi olaraq cəbhənin ehtiyaclarına uyğunlaşdırır.

Bununla belə, nəşr yazır ki, daxili istehsalın inkişafına baxmayaraq, Ukrayna yaxın vaxtlarda Çin komponentlərindən tam imtina edə bilməyəcək. Əsas səbəb onların xeyli ucuz olması və geniş əlçatanlığıdır. Hətta digər ölkələrdə istehsal olunan detallar, o cümlədən litium batareyalar və nadir torpaq metallardan maqnitlər də çox vaxt yenə Çin xammalından asılıdır.

Məqalədə qeyd olunur ki, Tayvan da bu asılılıqdan azad deyil. Çin ada üçün dron idxalının ən böyük mənbəyi olaraq qalır. Taybey 2027-ci ilə qədər tam “çinsiz” dron sənayesi yaratmağı və 2030-cu ilə qədər lazım olan nadir torpaq maqnitlərinin üçdə birini istehsal etməyi planlaşdırır. Lakin bu dəyişikliklər hələ davam edir.

Tayvanın istehsal miqyası da məhdudiyyətlərə malikdir. Nəşrin qeyd etdiyi kimi, müharibə şəraitində Ukraynanın ehtiyacları çox böyükdür, burada söhbət ildə milyonlarla drondan gedir. Halbuki Tayvanın hazırkı istehsal həcmi, gömrük xidmətinin məlumatına görə, cəmi yüz minlərlədir.

Çin məhsulları qiymət baxımından da ciddi üstünlüyə malikdir. Belə ki, bəzi modellər Tayvan məhsullarından dəfələrlə ucuzdur.

Nəşr yazır ki, geosiyasət də vəziyyəti çətinləşdirir. Ukrayna Tayvanı rəsmi olaraq tanımır. Buna görə də əməkdaşlığın böyük hissəsi dolayı yolla, yəni Polşa, Çexiya və ABŞ vasitəsilə həyata keçirilir. Bildirilib ki, hökumətlərarası sistemli koordinasiyanın əlamətləri də azdır və qarşılıqlı fəaliyyət əsasən biznes səviyyəsində baş verir.

Süni intellektlə təchiz olunmuş dronlara tələbatın artmasını nəzərə alaraq, ekspertlər və təchizatçılar Ukrayna ilə Tayvan arasında daha dərin əməkdaşlıq potensialı görürlər. Tayvan “İqtisadiyyat Nazirliyi” artıq pilotsuz aparatlara uyğunlaşdırılmış xüsusi çiplərin hazırlanması üçün yeddi yüksək texnologiyalı şirkətə təxminən 326 milyon Tayvan dolları (10 milyon ABŞ dolları) həcmində maliyyə dəstəyi vəd edib.

Ukrayna istehsalçıları vurğulayır ki, təchizatçıların seçilməsində əsas meyar cəbhə üçün effektivlikdir. Mövcud şəraitdə qərarlar yalnız iqtisadi mülahizələrə əsaslanmır, ilk növbədə müharibədə sağ qalmaq və qələbə qazanmaq zərurətindən irəli gəlir.

Stabil.Az