Çin Sədri 7 ildən sonra Şimali Koreyaya niyə gedib?

Çin Sədri Si Cinpin 7 illik fasilədən sonra Şimali Koreyaya səfər edib. Səfər çərçivəsində bir sıra yüksəksəviyyəli görüşlərin keçiriləcəyi gözlənilir.

"Stabil.az"ın məlumatına görə, bu səfər bir neçə səbəbə görə böyük əhəmiyyət kəsb edir.
İlk olaraq qeyd edək ki, Si Cinpin və Şimali Koreya lideri Kim Çen In cəmi bir il əvvəl Pekində, Yaponiyanın Müttəfiq qüvvələrə qeyd-şərtsiz təslim olmasının və bununla da İkinci Dünya Müharibəsinin başa çatmasının 80 illiyi münasibətilə Çinin keçirdiyi nəhəng hərbi paradda görüşmüşdülər.

Çin lideri 2019-cu ildən bəri Pxenyana səfər etməyib və son illərdə xaricə səfərlərini mütəmadi olaraq azaldıb. Bir müddət əvvəl ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Rusiya lideri Vladimir Putin kimi dünya liderləri danışıqlar üçün Çinə səfər etmişdilər.

Beynəlxalq Böhran Qrupunun Şimal-Şərqi Asiya üzrə baş analitiki Vilyam Yanq “Əl-Cəzirə”yə bildirib: “Yadda saxlamalıyıq ki, Si Cinpin əslində xaricə o qədər də çox səfər etmir. Getdikcə artan tendensiya ondan ibarətdir ki, xarici liderlər onunla görüşmək üçün Pekinə yollanırlar. Pxenyana səfər etmək qərarını məhz Si Cinpinin özünün verməsi, Çinin bu səfərə nə dərəcədə böyük əhəmiyyət verdiyini göstərir”.

“Asia Society” təşkilatının məlumatına görə, Si Cinpin 2013-cü və 2019-cu illər arasında ildə orta hesabla 14 səfər etdiyi halda, 2022-ci və 2025-ci illər arasında bu göstərici ildə təxminən altıya qədər enib. Çinin COVID-19 pandemiyası ilə mübarizə apardığı 2020-ci ildə o, yalnız bir xarici səfər reallaşdırıb, 2021-ci ildə isə ümumiyyətlə heç bir səfər etməyib.

Lakin Yanqın bildirdiyinə görə, onun indi səfərə çıxması Şimali Koreyanın Rusiya ilə münasibətlərindən qaynaqlanan narahatlıqlarla bağlı ola bilər.

Ənənəvi olaraq, Çin-Şimali Koreya münasibətlərində Pekin “böyük tərəfdaş” rolunu oynayırdı. ABŞ-da yerləşən qeyri-kommersiya təşkilatı olan Şimali Koreya üzrə Milli Komitənin 2022-ci ilə aid bir hesabatına görə, Şimali Koreya öz ticarətinin 95 faizə qədərində Çindən ciddi şəkildə asılı idi.

Bununla belə, Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı əməliyyata başlamasından bəri bu dinamika dəyişməkdədir. Şimali Koreya Rusiyanı kritik əhəmiyyətli silahlar, artilleriya və canlı qüvvə ilə təmin edib.

Cənubi Koreyanın hökumət tərəfindən maliyyələşdirilən tədqiqat qurumu olan Milli Təhlükəsizlik Strategiyası İnstitutunun hesablamalarına görə, 2023-cü ildən bəri Moskva Şimali Koreyaya qoşun yeridilməsi və “artilleriya, mərmilər, həmçinin idarə olunan və ballistik raketlərin” ixracı üçün 14,4 milyard dollara qədər vəsait ödəyib.

Hesabatda qeyd olunur ki, Şimali Koreya bu məbləğin yalnız 580 milyon dolları ilə 1,5 milyard dolları arasındakı hissəsini “mallar” şəklində alıb. Bu isə o deməkdir ki, “Moskvadan gələn ödənişin böyük hissəsinin “peyk vasitəsilə müşahidə edilməsi çətin olan həssas hərbi texnologiya və ya əlaqəli dəqiq hissələr və materiallar” şəklində olması ehtimalı olduqca yüksəkdir”.

Seulda fəaliyyət göstərən jurnalist və tədqiqatçı Li Sanq Yonq bildirib ki, Çin, Rusiyanın Şimali Koreya üzərindəki təsirinin nə dərəcədə uzağa gedəcəyinə qarşı ehtiyatlı olacaq.

Sinin səfəri barədə danışarkən o qeyd edib ki, “Pekin çox güman ki, Şimali Koreya üzərindəki təsirini yenidən təsdiqləmək və Pxenyanın Moskvaya tərəf həddindən artıq meyil etməsinin qarşısını almaq istəyir”.

Məumdur ki, Şimali Koreya 1950-ci ildən bəri Cənubi Koreya ilə texniki olaraq müharibə vəziyyətindədir. Bu münaqişə 1953-cü ildə barışıq sazişi ilə dayandırılıb. İki ölkə Koreya yarımadasını bölən 250 km-lik (155 mil) Silahsızlaşdırılmış Zona ilə bir-birindən ayrılır.

Gərginlik illər ərzində kəskin şəkildə dəyişib və son dövrlərin ən aşağı nöqtəsinə 2024-cü ildə, Kimin Koreyanın birləşməsi kimi uzunmüddətli hədəfdən imtina etməsi ilə çatıb.

Müşahidəçilərin fikrincə, o, həmin vaxtdan bəri kommunikasiyaları böyük ölçüdə kəsib. Ötən həftə Cənubi Koreyanın Xarici İşlər Nazirliyi Çin Sədrinin səfərinin “Koreya yarımadası ilə bağlı məsələlərin həllində konstruktiv rol oynayacağına” ümid etdiyini bildirib.

Cənubi Koreyanın Birləşmə Naziri Çunq Donq-yanq isə ötən ay jurnalistlərə verdiyi açıqlamasında, iki liderin ilin sonuna doğru Kim və Tramp arasında mümkün görüşü müzakirə edəcəyini gözlədiyini bildirib.

Stabil.Az