Azad olunan ərazilərdə mina təhlükəsi: təhdidlər və həll yolları

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində mina təhlükəsi bu gün ölkənin qarşısında duran ən ciddi humanitar və təhlükəsizlik problemlərindən biridir.

“Stabil.az”ın məlumatına görə, ölkəmiz 30 illik işğal dövründə Ermənistan tərəfindən geniş şəkildə minalanmış ərazilərlə bağlı dünyada ən yüksək mina təhlükəsi olan ölkələrdən biridir.

Həmin torpaqlarda basdırılmış minalar və partlamamış hərbi sursatlar mülki əhali üçün real və davamlı təhlükə olaraq qalır. Mina problemi təkcə təhlükəsizlik məsələsi deyil, eyni zamanda sosial, iqtisadi və psixoloji aspektləri olan çoxşaxəli bir problemdir. Belə ki, azad edilmiş bölgələrdə basdırılmış yüz minlərlə mina və partlamamış hərbi sursat bərpa işlərini və sakinlərin geri dönməsini ləngidir, mülki şəxslərin həyatına təhlükə yaradır.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Ermənistan tərəfindən mina xəritələrinin tam və dəqiq şəkildə təqdim edilməməsi vəziyyəti daha da çətinləşdirir. Bir çox hallarda təqdim olunan məlumatlar reallıqla üst-üstə düşmür və bu da mina təmizləmə prosesini ləngidir. Nəticədə, həm hərbçilər, həm də mülki şəxslər mina partlayışlarının qurbanına çevrilirlər.

Mina partlayışları nəticəsində həyatını itirən və ya ağır xəsarət alan şəxslər arasında mülki vətəndaşların çəkisi xüsusilə böyükdür. İşğaldan azad edilmiş ərazilərə qayıdan keçmiş məcburi köçkünlər, tikinti işçiləri və dövlət qurumlarının əməkdaşları mina təhlükəsi ilə birbaşa üz-üzə qalırlar. Bu hadisələr ailələr üçün böyük faciə olmaqla yanaşı, cəmiyyət üçün də dərin psixoloji təsir yaradır.

Mina qurbanlarının bir qismi ömürlük əlilliklə üzləşir. Bu isə sosial müdafiə, tibbi reabilitasiya və psixoloji dəstək mexanizmlərinin gücləndirilməsini zəruri edir. Dövlət tərəfindən müxtəlif sosial proqramlar həyata keçirilsə də, mina qurbanlarının cəmiyyətə tam reinteqrasiyası uzunmüddətli və kompleks yanaşma tələb edir.

Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, mina problemi azadedilən bölgələrdə bərpa və yenidənqurma prosesinə təsirsiz ötüşmür. Azərbaycan hökuməti işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri həyata keçirir. “Ağıllı kənd” və “ağıllı şəhər” konsepsiyaları çərçivəsində infrastruktur layihələri icra olunur, yollar, hava limanları və yaşayış məntəqələri tikilir. Lakin mina təhlükəsi bu prosesin sürətinə birbaşa təsir göstərir.

Aydındır ki, minalarla çirklənmiş ərazilərdə tikinti və kənd təsərrüfatı işlərinə başlamaq üçün əvvəlcə ərazi tam şəkildə yoxlanmalı və təmizlənməlidir. Bu isə həm vaxt, həm də böyük maliyyə resursları tələb edir. Nəticədə, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı mərhələli şəkildə həyata keçirilir.

Mina problemi qlobal humanitar məsələdir. Dünyanın müxtəlif bölgələrində silahlı münaqişələrdən sonra mina təhlükəsi illərlə davam edir. Azərbaycan da beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq edərək prosesə həm maliyyə, həm də texniki dəstək cəlb etməyə səy göstərir. Bu kontekstdə mina təhlükəsi ilə mübarizə sahəsində beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Minaların basdırılması və onların xəritələrinin təqdim olunmaması beynəlxalq humanitar hüquq çərçivəsində ciddi müzakirə mövzusudur. Mina xəritələrinin dəqiqliyi insanların həyatının qorunması baxımından həlledici rol oynayır. Bu baxımdan, məsələ təkcə texniki deyil, həm də hüquqi və siyasi xarakter daşıyır.

Bu xüsusda qeyd edə bilərik ki, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində mina təhlükəsinin aradan qaldırılması uzunmüddətli strateji prioritetdir. Bu proses yalnız fiziki təhlükənin aradan qaldırılması ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda, insanların təhlükəsiz və etibarlı şəkildə öz doğma torpaqlarına qayıtmasını təmin etməyə yönəlib.

Tam mina təmizlənməsi başa çatdıqdan sonra həmin ərazilər kənd təsərrüfatı, turizm və sənaye baxımından böyük potensiala malik olacaq. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının inkişafı ölkə iqtisadiyyatına mühüm töhfə vermək iqtidarındadır. Lakin bu potensialın reallaşması üçün ilk və əsas şərt təhlükəsizliyin təmin olunmasıdır.

Nəticə etibarilə, mina təhlükəsi Azərbaycanın postmünaqişə dövründə qarşılaşdığı ən ciddi çağırışlardan biridir. Dövlət qurumlarının, beynəlxalq tərəfdaşların və vətəndaş cəmiyyətinin birgə səyləri ilə bu problemin mərhələli şəkildə həlli mümkündür. Hər bir təmizlənmiş hektar torpaq yalnız fiziki təhlükənin aradan qaldırılması deyil, həm də insanların ümidlərinin, xatirələrinin və gələcək planlarının yenidən dirçəldilməsi deməkdir. Mina təhlükəsinin tam aradan qaldırılması isə bölgədə davamlı sülh və sabitliyin möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verəcək.

Stabil.Az