Dünyada elektrik enerjisinə tələbat sürətlə artır - SƏBƏBLƏR

Cari onilliyin sonuna qədər bərpa olunan enerji mənbələri və nüvə enerjisinin dünya elektrik enerjisinin balansındakı payının 50%-ə çatacağı gözlənilir.

“Stabil.az”ın məlumatına görə, qlobal təbii qaz istehsalının artması da bu proqnozu gücləndirən əsas amillərdən biridir.

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (BEA) ən son “Electricity 2026” hesabatına əsasən, bu onilliyin geri qalan hissəsində qlobal elektrik enerjisinə tələbat orta hesabla hər il 3,5%-dən çox artacaq və bu artımı qarşılamaq üçün bərpa olunan enerji mənbələrindən, təbii qazdan və nüvə enerjisindən elektrik istehsalı genişlənəcək.

Qeyd etmək lazımdır ki, sözügedən hesabat BEA-nın qlobal elektrik sistemləri və bazarları üzrə illik icmalıdır. Hesabat son tendensiyalar və siyasət sahəsindəki inkişafların dərin təhlilini təqdim edir və 2030-cu ilə qədər olan beşillik dövr üçün elektrik enerjisinə tələbat, təklif və karbon dioksid (CO₂) emissiyaları üzrə proqnozları əhatə edir.

Hesabatda bildirilir ki, “Elektrik Dövrü”nün formalaşması ilə 2030-cu ilə qədər elektrik enerjisinə tələbat ümumi enerji tələbatından ən azı 2,5 dəfə daha sürətlə artacaq. Bu artım sənayedə elektrik enerjisindən istifadənin yüksəlməsi, elektrik avtomobillərinin yayılması, kondisionerlərdən istifadənin artması, eləcə də məlumat mərkəzləri və süni intellekt texnologiyalarının genişlənməsi ilə bağlıdır. İnkişaf etməkdə olan və yeni inkişaf edən iqtisadiyyatlar elektrik enerjisinə tələbat artımının əsas mənbəyi olaraq qalmasına baxmayaraq, inkişaf etmiş ölkələrdə də 15 illik durğunluqdan sonra istehlak artmağa başlayıb və bu, 2030-cu ilə qədər ümumi artımın beşdə birini təşkil edəcək.

Məlumata görə, günəş fotoelektrik (PV) sistemlərinin rekord səviyyədə quraşdırılması sayəsində bərpa olunan mənbələrdən qlobal elektrik istehsalı artıq kömürdən istehsalı üstələmək mərhələsinə keçib və mövcud son məlumatlara əsasən, 2025-ci ildə demək olar ki, eyni səviyyəyə çatıb. Nüvə enerjisindən istehsal da yeni rekord həddə yüksəlib. Aşağı emissiyalı enerji mənbələrinin artım tempi 2030-cu ilə qədər davam edəcək və həmin vaxta qədər bərpa olunan mənbələr və nüvə enerjisi birlikdə qlobal elektrik istehsalının 50%-ni təmin edəcək. Hazırda isə bu göstərici 42%-dir.

Təbii qazla işləyən elektrik istehsalının da 2030-cu ilə qədər artacağı gözlənilir. Buna ABŞ-də elektrik enerjisinə tələbatın yüksəlməsi və Yaxın Şərqdə elektrik istehsalında neftdən qaz istifadəsinə keçidin davam etməsi dəstək verir. Bərpa olunan mənbələrin genişlənməsi fonunda kömürlə işləyən elektrik istehsalı qlobal miqyasda mövqelərini itirir və onilliyin sonuna qədər 2021-ci il səviyyəsinə qayıdır. Nəticədə, elektrik enerjisi istehsalından qaynaqlanan qlobal CO₂ emissiyalarının indidən 2030-cu ilə qədər təxminən sabit qalacağı gözlənilir.

Hesabatda vurğulanır ki, bu tendensiyalar - artan tələbat, hava şəraitindən daha çox asılı olan enerji istehsalı strukturu, eləcə də dəyişən istehlak modelləri və texnologiyalar elektrik şəbəkələrinin və sistem çevikliyinin sürətli və səmərəli şəkildə genişləndirilməsini tələb edir. Hazırda dünya üzrə bərpa olunan enerji, enerji saxlama sistemləri və məlumat mərkəzləri kimi iri yüklü layihələri əhatə edən 2 500 giqavatdan çox gücə malik layihə şəbəkəyə qoşulma növbələrində ləngimə yaşayır.

Burada yer alan yeni təhlil göstərir ki, şəbəkələrin genişləndirilməsi ilə yanaşı, şəbəkəni gücləndirən texnologiyaların tətbiqi və daha çevik qoşulma və istifadə imkanları yaradan tənzimləyici islahatlar yaxın müddətdə növbədə gözləyən 1 600 giqavata qədər layihənin inteqrasiyasına imkan verə bilər. Bu tədbirlər birlikdə şəbəkədən daha səmərəli istifadəni təmin edərək əhəmiyyətli güc potensialını üzə çıxara bilər.

BEA-nın Enerji Bazarları və Təhlükəsizlik üzrə Direktoru Keisuke Sadamori bildirib:
“Enerji bazarlarında ciddi qeyri-müəyyənliyin yaşandığı bir vaxtda bir şey dəqiqdir: qlobal elektrik enerjisinə tələbat son onilliklə müqayisədə xeyli daha güclü şəkildə artır. Bu “Elektrik Dövrü”ndə 2030-cu ilə qədər qlobal elektrik istehlakındakı artım iki Avropa İttifaqının əlavə olunmasına bərabər olacaq. Bu tələbatı qarşılamaq üçün elektrik şəbəkələrinə illik investisiyaların 2030-cu ilə qədər 50% artması tələb olunur. Şəbəkələr inkişaf etdikcə çevikliyin artırılması da həlledici əhəmiyyət daşıyacaq - təhlükəsizlik və dayanıqlılığa güclü diqqət də eyni dərəcədə vacibdir.”

Hesabat göstərir ki, iri miqyaslı batareya saxlama sistemlərinin quraşdırılması sürətlə artıb və bu, qısa müddətli çeviklik üçün mühüm mənbə rolunu oynayır. Kaliforniya, Almaniya, Texas, Cənubi Avstraliya və Böyük Britaniya kimi bazarlarda son illərdə iri miqyaslı batareya güclərinin tətbiqində güclü artım müşahidə olunub.

Hesabatda həmçinin elektrik enerjisinin əlçatan qiyməti məsələsinin əsas və getdikcə artan narahatlıq doğurduğu qeyd olunur. Bir çox ölkələrdə ev təsərrüfatları üçün elektrik qiymətləri 2019-cu ildən bəri gəlirlərdən daha sürətlə artıb. Yüksək qiymətlər sənaye və bizneslər üzərində də təzyiq yaradır. Buna görə də siyasətçilər təkcə əlavə investisiyaları deyil, həm də tələbat, təklif və infrastrukturdan istifadə daxil olmaqla, enerji sisteminin bütün hissələrində daha böyük çeviklik və səmərəlilik təmin edən siyasətlərə, bazar modellərinə və tənzimləmələrə diqqət yetirirlər.

Hesabata əsasən, dünya üzrə enerji sistemlərinin təhlükəsizliyini və dayanıqlılığını gücləndirmək üçün daha böyük səylər tələb olunur. Çünki bu sistemlər köhnəlmiş infrastruktur, ekstremal hava hadisələri, kibertəhlükələr və digər yeni risklərlə üz-üzədir.

Burada vurğulanır ki, bu təhdidlərin qarşısını almaq üçün sistemlərin istismar üsullarının modernləşdirilməsi və kritik infrastrukturun fiziki mühafizəsinin gücləndirilməsi vacibdir.

Stabil.Az